چه‌را اصلاح‌طلبان در مشهد رأی نیاوردند؟

با قدری مسامحه، می‌توان گفت در سه دوره‌ی هفتم و هشتم و نهم مجلس، در مشهد، همیشه اصول‌گرایان مطلقاً پیروز بوده‌اند. در اکثر موارد، کار در‌‌ هم‌آن دور اول تمام شده است. این اتفاق در انتخابات اخیر نیز تکرار شد. می‌توان دو دسته از عوامل را در این مسأله دخیل دانست: «عوامل پایدار» و «عوامل متغیر». دسته‌ی اول عواملی هستند که حداقل در سه-چهار دهه‌ی اخیر هم‌واره در فضای مشهد مؤثر واقع شده‌اند. دسته‌ی دوم عواملی هستند که ناشی‌از شرائط زمانه‌اند:

۱- عوامل پایدار

الف- مشهد شهری مذهبی است. این‌طور به‌نظر می‌رسد که مذهبی‌ها نوعاً با تفکر اصلاح‌طلبی مخالف‌اند. دلیلش هم دقیقاً در تفسیر ایشان از «اصلاح‌طلبی» مستتر است. اصلاح‌طلبی در تفکر این گروه کمابیش معادل است با «بدعت‌گزاری»، آن هم در معنایی کاملاً منفی. دلیل یا دلایل رواج چنین تفسیری فعلاً اهمیت ندارد. قطعاً، تبلیغات منفی بر ضد اصلاح‌طلبان در این امر نقش مؤثری داشته است. گویا اصلاح‌طلبان هرگز نتوانسته‌اند چون‌آن‌که باید توده‌ها، به‌ویژه توده‌های مذهبی، را جذب کنند. شعارهای نخبه‌گرایانه، دربرابر مواضع پوپولیستی رقیبان -«پوپولیسم» به‌معنای دقیق کلمه، نه در معنای منفی آن- همیشه موجب دوری اصلاح‌طلبان از عامه‌ی مردم بوده است. ممکن است مخاطب شهرهای مذهبی دیگری را مثال بزند که در آن‌ها اصلاح‌طلبان حائز بیشینه‌ی آرا شده‌اند. پاسخ این اشکال در نکته‌ی دوم آمده است و به تفاوت روحیه‌ی مذهبی مشهدی‌ها با اهالی دیگرشهر‌ها مربوط می‌شود.

ب- مذهبی‌بودن مشهدی‌ها قدری با مذهبی‌بودن شهرهای دیگر متفاوت است. چون‌آن‌که می‌دانیم حوزه‌ی علمیه‌ی مشهد دراختیار هواداران «مکتب تفکیک» است. قائلان به این مکتب یا جریان روش عقل و عرفان را مردود می‌شمارند و روش «قرآن» را اصل می‌دانند. درحقیقت، نوعی بنیادگرایی مطلوب اینان است که وجه دیگری از اصول‌گرایی است، اما در زمینه‌ای دیگر. پس حوزه‌ی مشهد هم خواه‌ناخواه از اصول‌گرایی حمایت می‌کند. مذهبی‌های مشهد هم نوعاً از این روش تفکر تبعیت می‌کنند.

۲- عوامل متغیر

الف- در مشهد، کنترل همه‌ی نهادهای مهم قدرت در دست اصول‌گرایان یا مخالفان سرسخت اصلاح‌طلبان است. امامت جمعه، تولیت آستان مقدس رضوی، استان‌داری، شهرداری و شورای شهر، همگی، دراختیار اصول‌گرایان است. نهادهای عریض‌وطویل و مؤثرِ متبوعِ هریک از این نهاد‌ها، نظیر «روزنامه‌ی قدس» و «روزنامه‌ی شهرآرا»، را هم بر این‌ها بیفزایید. این افراد و نهاد‌ها در جهت‌دهی به افکار عمومی نقش مؤثری دارند.

ب- ارائه‌ی فهرستی ضعیف از سوی اصلاح‌طلبان تیر خلاص بود، گرچه کم‌تر از عوامل دیگر در این امر تأثیر داشت. صرف‌نظر از مسأله‌ی ردصلاحیت‌ها که ناگزیر بود، پنج نفری که نامشان در فهرست اصلاح‌طلبان مشهد آمده بود هیچ‌یک به‌قدر کافی سر‌شناس نبودند، یا به این دلیل که سمت اجرائی چندان مهمی در کارنامه‌یشان نبود و یا به این دلیل که سال‌ها از مناصب اجرایی به‌دور بودند. در طرف مقابل، اعضاء فهرست رقیب، جز یک نفر، همه، حداقل یک دوره نماینده‌ی مجلس و شناخته‌شده بودند. هم‌این عوامل متغیر در انتخابات دوره‌ی ششم مجلس به‌نفع اصلاح‌طلبان بود و باعث شد همه‌ی نمایندگان از میان اصلاح‌طلبان انتخاب شوند. 


12 اسفند 1394، وب‌سایت «فرارو»

/ 0 نظر / 17 بازدید